آیا میگرن می‌تواند باعث سکته مغزی شود؟

میگرن و سکته مغزی دو روی یک سکه نیستند اما ارتباطی ظریف دارند. میگرن یک بیماری مزمن عصبی است که با سردردهای شدید و متناوب همراه است در حالی که سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع شود یا دچار خونریزی گردد.
در نگاه اول این دو وضعیت کاملاً مجزا به نظر می‌رسند؛ اما تحقیقات علمی نشان داده‌اند که در برخی موارد به خصوص در افراد مبتلا به سردرد همراه با اورا ریسک ابتلا به سکته کمی افزایش می‌یابد. دلیل اصلی این ارتباط این است که در طول یک حمله همراه رگ‌های خونی مغز دچار یک موج غیرعادی از فعالیت الکتریکی و انقباض می‌شوند و به پدیده انتشار دپرشن کورتیکال شناخته می‌شود. همچنین این حالت در افرادی که زمینه‌های عروقی خاصی دارند می‌تواند احتمال تشکیل لخته‌های خونی کوچک یا اختلال در جریان خون حیاتی را بالا ببرد. هرچند این اتفاق بسیار نادر است و اغلب شامل سکته‌های ایسکمیک یا ناشی از انسداد می‌شود و لزوماً باعث خونریزی مغزی نمی‌شوند.

ارتباط بین این دو مورد یک موضوع حساس و نیازمند توضیح دقیق است. هرچند بیشتر حملات بی‌خطر هستند اما در شرایط خاصی این اختلال عصبی می‌تواند عاملی زمینه‌ساز برای وقوع سکته به‌ویژه سکته ایسکمیک باشد. این ارتباط نیازمند شناسایی دقیق زیرگروه‌های خاص این اختلال است تا افراد در معرض خطر بهتر مدیریت شوند.

سردرد همراه با اورا

افرادی که تجربه اورا یعنی علائمی موقتی مانند دیدن نقاط نورانی، خطوط زیگزاگی، یا اختلالات حسی و کلامی که معمولاً قبل یا همراه با سردرد شروع می‌شود را دارند در معرض ریسک بالاتری نسبت به افراد مبتلا به حملات بدون اورا قرار دارند. اورا ناشی از یک موج آهسته از فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در قشر مغز است که به آن انتشار دپرشن کورتیکال می‌گویند و این پدیده می‌تواند باعث کاهش موقتی جریان خون در آن ناحیه شود. در افرادی که عوامل خطر سکته مانند فشار خون بالا یا سیگار کشیدن را همزمان دارند این نوسانات عروقی می‌تواند ریسک لخته شدن خون در شریان‌های مغز و در نتیجه وقوع سکته ایسکمیک را اندکی افزایش دهد.

سن پایین و جنسیت زنانه

مطالعات نشان داده‌اند که ارتباط بین این دو عارضه به‌خصوص سکته مغزی مرتبط با تنگ شدن یا انسداد عروق (آمبولیک)، در میان زنان جوان که سابقه حملات با اورا دارند برجسته‌تر است. این یافته اغلب به دلیل اثرات هورمونی و استفاده از روش‌های هورمونی مانند برخی قرص‌های پیشگیری از بارداری است. برای زنان جوانی که این مشکل دارند و از این داروها استفاده می‌کنند ریسک آن کمی بالاتر می‌رود؛ به همین دلیل، پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند که این گروه از بیماران، روش‌های جایگزین پیشگیری از بارداری را مد نظر قرار دهند تا از این تداخل احتمالی جلوگیری شود.

عوارض نادر و شدید شریان‌های مغزی

اگرچه این مورد بسیار نادر است اما در برخی بیماران حملات می‌تواند با مشکلات ساختاری در عروق خونی مغز همراه باشد که در حالت عادی مشهود نیست. یکی از این مشکلات، دایسکشن شریان گردنی یا مهره‌ای است که در آن لایه داخلی رگ‌های خون‌رسان به مغز پاره می‌شود. گاهی اوقات سردرد شدید و ناگهانی ناشی از حملات، یا حتی فعالیت‌های فیزیکی همراه با آن می‌تواند این پارگی را تحریک کند. این دایسکشن منجر به تشکیل لخته شده و می‌تواند عامل اصلی سکته شود. تشخیص این وضعیت نیازمند بررسی‌های تخصصی مانند ام‌آر‌آی یا آنژیوگرافی است.

حملات مزمن و فشار خون کنترل‌نشده

افرادی که به اختلالات مزمن (بیش از ۱۵ روز در ماه سردرد دارند) مبتلا هستند به دلیل تحریک مداوم سیستم عصبی و عروقی، ممکن است به طور کلی وضعیت عروقی ضعیف‌تری نسبت به عموم داشته باشند. زمانی که اختلالات مزمن با سایر عوامل خطر سکته مانند فشار خون بالا که به خوبی کنترل نشده دیابت یا چاقی همراه شود آسیب‌پذیری عروق افزایش می‌یابد. در این حالت حملات میگرنی به عنوان یک فشار اضافی بر سیستم عروقی که از پیش آسیب دیده عمل می‌کنند و احتمال سکته را در طول زمان بالا می‌برند. هرچند این اختلال به تنهایی عامل اصلی نیست اما عاملی تشدیدکننده محسوب می‌شود.

در زمان حملات به‌خصوص در حالت همراه با اورا، برخی علائم می‌توانند بسیار شبیه نشانه‌های اولیه سکته باشند و همین شباهت گاهی باعث تأخیر خطرناک در مراجعه به اورژانس می‌شود. تفاوت اصلی در اینجاست که سردرد با اورا معمولاً تدریجی شروع می‌شود و پس از مدت کوتاهی برطرف می‌گردد؛ اما علائم سکته اغلب ناگهانی، شدید و ماندگار هستند. تشخیص افتراقی سریع بین این دو وضعیت اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا سکته یک شرایط اورژانسی واقعی است و هر دقیقه تأخیر می‌تواند باعث آسیب دائمی به مغز شود. به همین دلیل شناخت نشانه‌هایی که نباید به حساب حملات و سردرد مزمن عصبی گذاشته شوند می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در یک سمت بدن

اگر در حین سردرد به‌طور ناگهانی دست، پا یا یک سمت صورت دچار ضعف، کرختی یا افتادگی شد و این حالت بهتر نشد می‌تواند نشانه سکته مغزی باشد. در سردرد همراه با اورا معمولاً این علائم خفیف و گذرا هستند اما در سکته پایدار می‌مانند یا بدتر می‌شوند.

اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا درک گفتار

گیر کردن زبان، نامفهوم حرف زدن، یا ناتوانی در فهم صحبت دیگران از علائم مهم سکته است. در حالی که در سردرد ممکن است تمرکز کاهش یابد اما از دست رفتن واضح توانایی صحبت کردن نباید نادیده گرفته شود.

کاهش شدید یا از دست رفتن بینایی در یک یا هر دو چشم

دیدن نورها و خطوط در سردرد شایع است اما اگر فرد دچار تاریکی ناگهانی، دوبینی شدید یا از دست دادن کامل بینایی شود. به‌ویژه اگر فقط در یک چشم باشد این علامت هشدار جدی سکته محسوب می‌شود.

سرگیجه شدید همراه با عدم تعادل یا افتادن

سرگیجه خفیف می‌تواند در سردرد عادی دیده شود اما اگر فرد نتواند راه برود، تعادل خود را حفظ کند یا دچار تهوع شدید همراه با عدم هماهنگی حرکتی شود باید به سکته مشکوک شد.

بی‌حسی یا فلج صورت همراه با کجی دهان

افتادگی یک طرف صورت، ناتوانی در لبخند زدن متقارن یا نشت آب دهان از یک سمت از نشانه‌های سکته هستند و ارتباطی با اورای معمولی ندارند.

نکته بسیار مهم: اگر هرکدام از این علائم برای اولین بار ظاهر شد یا شدت آن‌ها بیشتر از حملات قبلی بود حتی در افراد با سابقه میگرن مراجعه فوری به اورژانس ضروری است و نباید منتظر پایان سردرد ماند.

پیشگیری از حملات میگرن و کاهش عوارض بلندمدت آن فقط به مصرف دارو محدود نمی‌شود بلکه نیازمند مدیریت هوشمندانه سبک زندگی و شناخت دقیق محرک‌های فردی است. وقتی به‌درستی تشخیص داده می‌شود بیمار می‌تواند با رعایت چند اصل ساده اما مداوم شدت و تعداد حملات را به‌طور چشمگیری کاهش دهد و از عوارضی مثل ناتوانی روزانه، مصرف بیش‌ازحد مسکن‌ها و حتی نگرانی‌های مرتبط با سکته جلوگیری کند. زندگی با میگرنِ تحت کنترل یعنی فرد یاد بگیرد چگونه بدن خود را بشناسد، زود واکنش نشان دهد و اجازه ندهد سردردها برنامه زندگی‌اش را مختل کنند.

شناسایی و حذف محرک‌های شخصی
هر فرد مبتلا به این عارضه محرک‌های خاص خود را دارد؛ مانند کم‌خوابی، گرسنگی طولانی، استرس، نور شدید یا برخی غذاها می‌تواند بر آن اثر بگذارد. یادداشت‌برداری از زمان شروع سردردها کمک می‌کند این عوامل شناسایی شوند و به‌تدریج از زندگی روزمره حذف یا کنترل گردند.

تنظیم خواب منظم و با کیفیت
خواب نامنظم یکی از شایع‌ترین دلایل شروع حملات است. خوابیدن و بیدار شدن در ساعت مشخص حتی در روزهای تعطیل باعث تنظیم سیستم عصبی و کاهش تحریک‌پذیری مغز می‌شود.

مصرف منظم داروهای پیشگیرانه طبق نظر پزشک
برخی بیماران نیاز به داروهای پیشگیرانه دارند که باید به‌صورت منظم مصرف شوند؛ نه فقط هنگام شروع درد. قطع خودسرانه یا مصرف نامنظم این داروها باعث بی‌اثر شدن درمان و بازگشت حملات شدید می‌شود.

پرهیز از مصرف بیش‌ازحد مسکن‌ها
مصرف مداوم و بی‌رویه مسکن‌ها می‌تواند باعث سردرد برگشتی شود که درمان را سخت‌تر می‌کند. استفاده از داروها باید محدود، هدفمند و تحت نظر پزشک باشد.

با رعایت این مراقبت‌ها میگرن به‌جای یک بیماری فلج‌کننده به یک وضعیت قابل کنترل تبدیل می‌شود و فرد می‌تواند زندگی روزمره‌ای فعال و با کیفیت داشته باشد.

بطور کلی می‌توان گفت میگرن در اغلب بیماران باعث سکته مغزی نمی‌شود اما در نوع همراه با اورا و در برخی افراد مستعد می‌تواند خطر را افزایش دهد. تشخیص تفاوت علائم حملات سردرد و سکته اهمیت حیاتی دارد چون سکته ناگهانی و ماندگار است. شناسایی علائم هشداردهنده و مراجعه سریع به پزشک از عوارض جدی جلوگیری می‌کند. کنترل این اختلال با درمان مناسب، اصلاح سبک زندگی، مدیریت استرس و مصرف اصولی دارو امکان‌پذیر است. پیگیری منظم با متخصص مغز و اعصاب نقش مهمی در کاهش حملات و پیشگیری از عوارض بلندمدت دارد.
دکتر احمدی یکی از پزشکان شناخته شده در حوزه جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات در شرق کشور است که سال‌ها تجربه موفق در درمان بیماری‌های پیچیده عصبی دارد. ایشان در زمینه جراحی دیسک کمر و گردن تومورهای مغزی و ستون فقرات ضایعات عروقی مغز و ناهنجاری‌های مادرزادی سیستم عصبی فعالیت تخصصی دارد. رویکرد درمانی دکتر احمدی بر پایه تشخیص دقیق استفاده از روش‌های نوین و کم تهاجمی و همراهی کامل با بیمار است. بسیاری از بیماران ایشان را به عنوان بهترین جراح مغز و اعصاب در خراسان رضوی می‌شناسند و از روند درمان و نتایج آن رضایت بالایی دارند. برای ارتباط با مجموعه می‌توانیداز طریق شماره تلفن 05144267075 یا دکمه دریافت نوبت اقدام کنید.


منابع
stroke.org.uk
pmc.ncbi.nlm.nih.gov